Znak obecności antychrysta

O antychryście w świetle Pisma Świętego

Zanim rozpoczniemy omówienie poszczególnych fragmentów, warto postawić pytanie: czy antychryst to jedna osoba? Sam termin antychryst pojawia się w Biblii wyłącznie w listach janowych (1 J 2,18.22; 4,3; 2 J 7) i oznacza tam osoby (jest bowiem mowa o „wielu antychrystach”), które wyszły ze wspólnot chrześcijańskich, głosząc błędne nauki.

W późniejszej tradycji chrześcijańskiej utrwaliła się jednak idea Antychrysta jako jednej postaci, która pojawi się w czasach ostatecznych jako uosobienie sił sprzeciwiających się Bogu – choć owe „czasy ostateczne” nie muszą jeszcze oznaczać końca świata. Z treści Pisma Świętego (Dn 7–12; Mt 24,15–31; Mk 13,24–27; Łk 21,25–28; 2 Tes 2,1–12; Ap 13,1–18) wynika, że Antychryst pojmowany w ten sposób stanowi rzeczywistość złożoną i wymaga obszernego komentarza.

Dwie bestie z Księgi Apokalipsy

W trzynastym rozdziale Apokalipsy autor opisuje dwie bestie. Pierwsza wychodzi z morza, ma dziesięć rogów i siedem głów, a jej moc pochodzi od Smoka. Druga wychodzi z ziemi i mówi jak Smok, działając w imieniu pierwszej bestii. Obie stanowią symbole sił wrogo nastawionych wobec Boga i Jego ludu (Ap 13,1–18).

Aby zrozumieć, kogo one przedstawiają, należy odwołać się do apokaliptycznej części Księgi Daniela (rozdziały 7–12). Na początku rozdziału siódmego pojawiają się cztery bestie, z których trzy mają wygląd zwierząt: lwa, niedźwiedzia i pantery (Dn 7,1–8). Czwarta natomiast opisana jest jako „okropna i przerażająca, o nadzwyczajnej sile” (Dn 7,7). Autor Księgi Daniela wyjaśnia znaczenie tych symboli: „Te wielkie bestie w liczbie czterech – to czterech królów, którzy powstaną na ziemi” (Dn 7,17). Czwarta bestia przedstawia zatem szczególnie potężne i okrutne królestwo (Dn 7,23).

W świetle Apokalipsy pierwsza bestia łączy w sobie cechy trzech wcześniejszych z wizji Daniela: „Podobna była do pantery, łapy jej – jakby niedźwiedzia, paszcza jej – jakby paszcza lwa” (Ap 13,2a). Symbolizuje więc władców tego świata, którzy należą do szatana: „Smok dał jej swą moc, swój tron i wielką władzę” (Ap 13,2b). Druga bestia – utożsamiana z fałszywym prorokiem (Ap 16,3; 19,20; 20,10) – wspiera pierwszą, sprawiając, że mieszkańcy ziemi oddają jej pokłon (Ap 13,12–13a).

Między obiema bestiami zachodzi więc ścisła współpraca: fałszywy prorok działa w służbie władców tego świata. Księga Daniela mówi o władcy, który „utrwali przymierze dla wielu” (Dn 9,27), co skutkuje wstrzymaniem codziennej ofiary i zbezczeszczeniem świątyni.

Zniesienie ofiary stałej

Codzienna ofiara, o której wspomina autor Księgi Daniela, to tamid (hebr. „zawsze”) – ofiara całopalna składana dwa razy dziennie w świątyni jerozolimskiej od czasu jej ponownej konsekracji w 515 r. przed Chr. Według przekazów historycznych, kult ten został przerwany w 167 r. przed Chrystusem przez Antiocha IV Epifanesa, który zbezcześcił świątynię, stawiając w niej ołtarz Zeusa Olimpijskiego. To wydarzenie biblijni autorzy określają mianem „ohydy spustoszenia” (Dn 9,27; 11,31; 12,11; por. Mt 24,15; Mk 13,14).

Wydarzenie to dla Daniela staje się zapowiedzią przyszłych czasów – momentu, gdy w czasach ostatecznych zostanie na nowo zniesiona „ofiara stała”. Ponieważ jednak w świetle Nowego Testamentu jedyną ofiarą prawdziwie skuteczną jest ofiara Jezusa Chrystusa (Hbr 9,26; 10,10), odnosi się to do Eucharystii, która „jest źródłem i szczytem całego życia chrześcijańskiego” (KKK 1324). Możemy więc wnioskować, że prorockie wzmianki o usunięciu „ofiary stałej” odnoszą się do czasów, kiedy celebracja Eucharystii zostanie ograniczona lub zniesiona.

Przymierze fałszywego proroka

Eucharystia jest owocem Nowego Przymierza (Hbr 8,8; por. Jr 31,31), zawartego przez Chrystusa na krzyżu. Według zapowiedzi biblijnych fałszywy prorok – gdy dojdzie do władzy – zawrze krótkotrwałe „przymierze” z władcami świata (Dn 9,27; Ap 13,12). Będzie to jednak przymierze satanistyczne, którego owocem okaże się nowa liturgia – pozbawiona Eucharystii. Wówczas „miejsce święte stanie się ohydą spustoszenia” (Mt 24,15).

Fałszywy prorok, jak wynika z 2 Listu do Tesaloniczan, będzie człowiekiem, który „zasiądzie w świątyni Boga” (2 Tes 2,4), co wskazuje, że zajmie najwyższy urząd w Kościele. Będzie jednak całkowicie podporządkowany władcom tego świata, a jego ambicją stanie się „dowodzić, iż sam jest Bogiem” (2 Tes 2,4). Oznacza to, że – na wzór węża z Księgi Rodzaju (Rdz 3,5) – uzurpuje sobie prawo do decydowania o tym, co jest dobre, a co złe, tworząc własne prawo moralne (Dn 7,25).

Zarys postaci antychrysta

Na podstawie omawianych tekstów można stwierdzić, że Antychryst u końca czasów nie będzie pojedynczą osobą, lecz złożoną rzeczywistością: połączeniem władców tego świata (pierwsza bestia) i fałszywego proroka (druga bestia).

Najbardziej widocznym znakiem jego działania będzie utrata Eucharystii – zanik codziennej Ofiary Chrystusa w Kościele.

Zakończenie

Wizje Daniela i Apokalipsy wskazują, że fałszywy prorok oraz władcy świata będą walczyć ze „świętymi” i przez pewien czas odnosić sukcesy (Dn 7,21.25; 11,36; 2 Tes 2,10–11). Choć obraz ten jest pesymistyczny, autorzy natchnieni przypominają, że ostateczne zwycięstwo należy do Boga. „Królestwo, władza i potęga pod całym niebem będą oddane ludowi świętych Najwyższego” (Dn 7,27), a Antychryst – zarówno pierwsza, jak i druga bestia – zostaną wrzuceni do „jeziora ognia” (Ap 19,20).

o. Jakub Waszkowiak OFM

[1] „Najświętszą Ofiarą, ponieważ uobecnia jedyną ofiarę Chrystusa Zbawiciela i włącza w nią ofiarę Kościoła. Używa się także nazwy ofiara Mszy świętej, ‘ofiara pochwalna’ (Hbr 13,15), ofiara duchowa, ofiara czysta i Święta, ponieważ dopełnia i przewyższa wszystkie ofiary Starego Przymierza” (KKK 1330).

[2] 45 Por. G. Ravasi, Nuova Guida alla Bibbia. Selezione dei testi a cura di Filippo Serafini, Milano 2008, 45.

[3] Dosłownie „czasy” (zminin זמנין). Jednakże, aramejski termin zmn זמן oznacza czas wyznaczony (na coś); czas określony (Dn 7,12.22). Tutaj pojawia się w znaczeniu czasu wyznaczonego w kalendarzu kultycznym na świętowanie, a więc należy to słowo rozumieć jako „święto”. Por. M. Parchem, Księga Daniela (NKB.ST 26), Częstochowa 2008, 498.