Stary i Nowy Testament – geneza, znaczenie i różnice
Stary Testament (46 ksiąg w kanonie katolickim) powstawał na przestrzeni długiego czasu – od około X wieku do I wieku przed Chr. Obejmuje on różnorodne gatunki literackie: księgi historyczne, prawne, mądrościowe i prorockie, które razem tworzą zapis historii zbawienia narodu izraelskiego.
Nowy Testament (27 ksiąg) został spisany w znacznie krótszym okresie, między ok. 50 a 100 rokiem po Chr. Powstał w środowisku pierwszych wspólnot chrześcijańskich i koncentruje się na osobie Jezusa Chrystusa, Jego nauczaniu, męce, śmierci i zmartwychwstaniu oraz na początkach Kościoła.
Pochodzenie nazw „Stary Testament” i „Nowy Testament”
Nazwy „Stary Testament” i „Nowy Testament” pochodzą z łaciny:
Anticum (lub Vetus) Testamentum oraz Novum Testamentum.
W języku polskim trafniej oddaje ich sens określenie Stare Przymierze i Nowe Przymierze, ponieważ łacińskie testamentum tłumaczy greckie słowo diathēkē, oznaczające właśnie przymierze, a nie testament w znaczeniu prawnym.
Nazwy te odwołują się do dwóch kluczowych przymierzy, jakie Bóg zawarł z ludzkością w historii zbawienia.
Stare Przymierze
Stare Przymierze odnosi się przede wszystkim do przymierza zawartego przez Boga z narodem izraelskim pod górą Synaj, za pośrednictwem Mojżesza (por. Wj 19–20).
Naród izraelski zobowiązał się wówczas do wierności Prawu Bożemu, którego centrum stanowi Dekalog (Wj 20; Pwt 5). Zachowywanie przykazań było znakiem przynależności do przymierza i warunkiem trwania w szczególnej relacji z Bogiem.
Bóg natomiast obiecał Izraelowi swoją opiekę, obecność i błogosławieństwo, mówiąc:
„Jeśli pilnie słuchać będziecie mego głosu i strzec mojego przymierza, będziecie moją szczególną własnością pośród wszystkich narodów” (Wj 19,5).
Nowe Przymierze
Nowe Przymierze odnosi się do zbawczego dzieła Jezusa Chrystusa, które swój kulminacyjny punkt osiąga w Jego męce, śmierci na krzyżu i zmartwychwstaniu. Przymierze to zostało przypieczętowane ofiarą z samego siebie, złożoną „za wielu na odpuszczenie grzechów” (por. Mt 26,28).
Jezus nie znosi Starego Przymierza, lecz wypełnia je i przekracza, nadając mu wymiar powszechny: zbawienie zostaje ofiarowane wszystkim ludziom, wszystkich czasów.
Nowe Przymierze zostało zapowiedziane już w Starym Testamencie, szczególnie w proroctwie Jeremiasza:
„Zawrę z domem Izraela i z domem Judy nowe przymierze (…) umieszczę swe prawo w ich wnętrzu i wypiszę je na ich sercu” (Jr 31,31–34).
Proroctwo to, powstałe na przełomie VII i VI wieku przed Chr., chrześcijańska tradycja interpretuje jako zapowiedź dzieła Chrystusa.
Relacja między Starym a Nowym Testamentem
Zasadnicza różnica między Starym a Nowym Testamentem polega nie na sprzeczności, lecz na ciągłości i wypełnieniu.
· Stary Testament ukazuje działanie Boga w historii narodu izraelskiego oraz stopniowo przygotowuje objawienie Mesjasza (hebr. Meszijach – „namaszczony”).
· Nowy Testament przedstawia wypełnienie tych zapowiedzi w osobie Jezusa Chrystusa, uznawanego przez chrześcijan za obiecanego Mesjasza i Syna Bożego.
Dlatego też Nowy Testament nie może być w pełni zrozumiany bez Starego Testamentu, który stanowi jego teologiczne i historyczne fundamenty.
Języki Biblii
Stary Testament został napisany głównie w:
· języku hebrajskim,
· częściowo w języku aramejskim (np. fragmenty Księgi Daniela i Ezdrasza),
· a w przypadku ksiąg deuterokanonicznych – także w języku greckim (zwłaszcza w przekładzie Septuaginty).
Nowy Testament został napisany w całości w języku greckim, w popularnym wówczas dialekcie koinè.
Warto zaznaczyć, że nie zachowały się żadne rękopisy Nowego Testamentu w języku aramejskim. W starożytnej tradycji chrześcijańskiej pojawia się przekonanie, że Ewangelia według św. Mateusza mogła pierwotnie istnieć w wersji semickiej (hebrajskiej lub aramejskiej), jednak współczesna biblistyka uznaje, że kanoniczny tekst Ewangelii Mateusza powstał po grecku.
Podsumowanie
Stary i Nowy Testament tworzą jedną, spójną historię zbawienia, w której Bóg stopniowo objawia się człowiekowi. Stare Przymierze przygotowuje drogę Nowemu, a Nowe Przymierze rzuca pełne światło na sens wydarzeń i obietnic Starego Testamentu.
Artykuły polecane:
Czy tylko Biblia mówi o Jezusie?
Kosmogonie Bliskiego Wschodu a opis stworzenia świata
Jakub Waszkowiak OFM
