Co to znaczy Mesjasz?

Często słyszymy w kościele, że Jezus jest Mesjaszem. Ale co to znaczy? Odpowiedzmy sobie również na pytanie: co Stary Testament mówi na temat Mesjasza? Hebrajskie słowo „maszijah” מָּשִׁיחַ oznacza „mesjasz”, choć w dosłownym tłumaczeniu to po prostu „namaszczony”, czyli ktoś poświęcony Bogu lub posłany przez Boga. W języku greckim słowo mesjasz to χριστός. A zatem słowa „Jezus Chrystus”, będące transliteracją greckiego Ἰησοῦς χριστός (Iēsous Christos), znaczą nic innego jak: Jezus Mesjasz.

Chociaż w Starym Testamencie namaszczani byli zarówno kapłani (Kpł 8,12), prorocy (1 Krl 19,16; Iz 61,1), jak i królowie (1 Sm 16,13), to jednak słowo „Mesjasz” (namaszczony) było przede wszystkim kojarzone z nowym królem. To właśnie dlatego Herod Wielki, gdy usłyszał, że urodził się Mesjasz, natychmiast chciał Go zgładzić (Mt 2,1-18). Warto przytoczyć również wymowne słowa kapłanów i uczonych w Piśmie, którzy kpili z Jezusa wiszącego na krzyżu: „Mesjasz, król Izraela, niechże teraz zejdzie z krzyża, żebyśmy zobaczyli i uwierzyli” (Mk 15,32). Taki był również tytuł kary śmierci Jezusa: „Król żydowski” (Mk 15,26). Najważniejszym momentem podczas intronizacji króla było namaszczenie. Wówczas nowy władca otrzymywał Ducha Bożego (por. 1 Sm 16,13). Należy przypomnieć, że w okresie monarchii Izraela (XI–VI wiek przed Chr.) nie było jeszcze wyraźnego podziału między władzą religijną a polityczną – król był zarówno przedstawicielem politycznym, jak i religijnym narodu. Dla przykładu: w Księdze Królewskiej, opisując zakończenie budowy świątyni jerozolimskiej (X wiek przed Chr.), błogosławieństwa ludowi nie udzielił żaden z kapłanów, lecz sam król Salomon: „Potem król się odwrócił i pobłogosławił całe zgromadzenie Izraela” (1 Krl 8,14). Po powrocie z niewoli babilońskiej (539 przed Chr.) Żydzi wrócili do Judei. Teren Samarii i Galilei został podbity przez Żydów dopiero na przełomie II/I w. przed Chr., za panowania Aleksandra Janneusza (103–76 przed Chr.). W związku z tym, że w okresie po niewoli babilońskiej Judea była nieustannie pod panowaniem różnych mocarstw (Persja, Grecja, Rzym) i władzę w Izraelu sprawowali namiestnicy podlegli okupantowi, znacznie wzrósł autorytet arcykapłana. A zatem Jezus jest Mesjaszem, czyli Prorokiem, Kapłanem, a nade wszystko Królem. Prorokiem, ponieważ nauczał i głosił ewangelię o królestwie Bożym; Kapłanem, ponieważ złożył w ofierze samego siebie na krzyżu jako ofiarę przebłagalną za grzechy całej ludzkości (w Nowym Testamencie temat ten jest szczególnie rozwinięty w Liście do Hebrajczyków); oraz Królem, ponieważ jest Panem i Królem wszechświata. Jak wyraża to autor Apokalipsy: „Król królów i Pan panów” (Ap 19,16). Żydzi nie rozpoznali w Jezusie zapowiadanego Mesjasza, ponieważ ich oczekiwania miały charakter narodowo-religijny. Oczekiwali Mesjasza-króla, który wyzwoli ich spod panowania Rzymian i założy zapowiadane królestwo Boże na ziemi. Wiele na temat Mesjasza i oczekiwanego królestwa Bożego możemy znaleźć w apokryfach żydowskich z I w. przed Chr.: Księga Hioba, Psalmy Salomona, Wyrocznie Sybilli.

Rodzi się pytanie: czy Jezus-Mesjasz wypełnia zapowiadane proroctwa?

Tak, Jezus wypełnia proroctwa Starego Testamentu dotyczące Mesjasza. Nie realizuje ich jednak tak, jak oczekiwała większość ówczesnych Żydów. Przynosi wolność nie od Rzymian, lecz od wrogów o wiele bardziej niebezpiecznych – od demonów i od śmierci wiecznej. Zakłada również fundamenty królestwa Bożego, ale w wymiarze duchowym i wiecznym, a nie doczesnym. Jak czytamy w Ewangelii Jana: „Królestwo moje nie jest z tego świata” (J 18,36). Jezus odkupił ludzkość i otworzył bramy nieba. Od tego momentu każdy człowiek ma szansę na zbawienie. Wszystko zależy od tego, jak skorzystamy z daru wolności, który otrzymaliśmy od Boga.

Główne teksty w Starym Testamencie zapowiadające nadejście Mesjasza

Już w Księdze Rodzaju znajdujemy tajemniczy tekst powszechnie uważany za mesjański – Rdz 49,10. Umierający patriarcha Jakub błogosławi swoim synom, szczególną uwagę poświęcając Judzie: „Nie zostanie odjęte berło od Judy ani laska pasterska spośród kolan jego, aż przyjdzie ten, do którego ono należy (hebr. šîlōh שילו) i zdobędzie posłuch u narodów” (Rdz 49,10). Późniejsze interpretacje rabinackie podkreślają mesjański charakter tego passusu, dostrzegając w terminie szilo postać oczekiwanego Mesjasza. Kolejnym proroctwem jest fragment z Księgi Liczb: „Widzę go, lecz jeszcze nie teraz, dostrzegam go, ale nie z bliska; wschodzi gwiazda z Jakuba, a z Izraela podnosi się berło” (Lb 24,17). Warto również wspomnieć proroctwo Natana skierowane do króla Dawida (ok. 1000 lat przed narodzinami Jezusa): „Przede mną dom twój i twoje królestwo będzie trwać na wieki. Tron twój będzie utwierdzony na wieki” (2 Sm 7,16). W tradycji żydowskiej z dynastii Dawida miał pojawić się Mesjasz – idealny Król, który ustanowi królestwo Boże (por. Mt 1,1). Najwięcej proroctw dotyczących Mesjasza znajduje się w Księdze Izajasza i w Psalmach. Do najbardziej znanych należy proroctwo: „Oto panna pocznie i porodzi syna” (Iz 7,14), cytowane przez Mateusza w odniesieniu do Jezusa i Maryi: „Oto dziewica pocznie i porodzi syna” (Mt 1,23). W Proto-Izajaszu znajdujemy również przepowiednie o czasach mesjańskich pełnych sprawiedliwości i pokoju (Iz 11,1-9). Prorok Ezechiel podtrzymuje wizję idealnego pasterza – Mesjasza, który przywróci ludowi izraelskiemu przymierze pokoju i jedynego Pasterza (Ez 37,24-28). Księga Micheasza precyzuje miejsce narodzin Mesjasza: „A ty, Betlejem Efrata… z ciebie wyjdzie Ten, który będzie władał w Izraelu” (Mi 5,1). W Księdze Daniela pojawia się postać Syna Człowieczego, któremu zostanie oddane panowanie nad wszystkimi narodami (Dn 7,13-14). Psalm 22 opisuje cierpienia Mesjasza, które Jezus wypełnił podczas ukrzyżowania (Mt 27,46). Czwarta Pieśń Sługi Jahwe w Izajaszu (Iz 52,13-53,12) przedstawiają ideę zastępczego zadośćuczynienia Mesjasza za cudze winy.

Czy są jakieś teksty w Starym Testamencie, które zapowiadają, że Mesjasz to Bóg wcielony?

Jeden z takich fragmentów znajduje się w Księdze Izajasza: „Albowiem Dziecię nam się narodziło, Syn został nam dany, na Jego barkach spoczęła władza. Nazwano Go imieniem: Przedziwny Doradca, Bóg Mocny, Odwieczny Ojciec, Książę Pokoju” (Iz 9,5). Fragment ten (w niektórych przekładach 9,6) jest uważany za jedno z najważniejszych mesjańskich proroctw w Starym Testamencie i należy do tzw. „Księgi Emmanuela”. Zapowiada narodziny dziecka – daru od Boga – którego panowanie ma przynieść kres uciskowi i wojnie. Prorok Izajasz pisał w czasie kryzysu wojennego i zagrożenia dynastii Dawida. Narodziny dziecka gwarantowały ciągłość tej dynastii i były znakiem trwałego zobowiązania Boga wobec ludu. Historycznie badacze często łączą je z narodzinami lub intronizacją króla Ezechiasza. Jednak opis dziecka i nadane mu tytuły – Przedziwny Doradca, Bóg Mocny, Odwieczny Ojciec, Książę Pokoju – wykraczają poza kontekst polityczny, nadając Mesjaszowi wymiar ponadludzki i nadprzyrodzony.

Interpretacje tych tytułów różnią się:

• Boska natura tytułów:„Bóg Mocny” i „Odwieczny Ojciec” wskazują na cechy Boga.
• Interpretacja żydowska:Uczeni tacy jak Dawid Kimchi odczytywali tekst tak, że pierwsze trzy tytuły odnoszą się do Boga, który nadaje dziecku tytuł „Książę Pokoju”.
• Interpretacja chrześcijańska:Tytuły zapowiadają bóstwo Chrystusa i pełnię Jego misji – np. władzę, sprawiedliwość i przebaczenie.

Inne starotestamentowe teksty wskazujące na Mesjasza jako Boga to m.in.:

1. Iz 7,14 (Emmanuel):narodziny dziecka imieniem „Bóg z nami”, obecność Boga w historii.
2. Dn 7,13-14 (Syn Człowieczy):postać przychodząca na obłokach, z wiecznym panowaniem nad narodami.
3. Mi 5,1:władca z Betlejem, którego pochodzenie sięga „od dni wieczności”.

Choć pierwotnymi adresatami byli królowie jak Ezechiasz, treść tych słów – nadludzkie tytuły i obietnice – wykraczała daleko poza potrzeby polityczne. Dla współczesnych prorokom ludzi był to blask nadziei; dla późniejszych pokoleń stał się dowodem, że Bóg osobiście wkroczy w historię, łącząc świat boski i ludzki w jednej Osobie – Mesjaszu.

Zakończenie

Chociaż w Starym Testamencie Mesjasz ukazywany jest w różnych aspektach – idealnego króla z rodu Dawida, Mesjasza czasów ostatecznych, cierpiącego Sługi Jahwe, Syna Człowieczego, doskonałego Pasterza – wszystkie te obrazy znajdują swoje spełnienie w osobie Jezusa.

Jakub Waszkowiak ofm

Polecam również filmik na temat Mesjasza